Ten czas zatrzymał się 20.03.2017
Aktualności

Navaja.pl na Facebook

Nóż w Polsce

Scyzoryk myśliwski Gerlach

Więcej …
Spis treści
Scyzoryk myśliwski Gerlach
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Strona 5
Strona 6
Strona 7
Strona 8
Strona 9
Strona 10
Strona 11
Wszystkie strony

Pochodzenie, czyli krótko o protoplastach rodu



Wyprodukowany w 1982 roku scyzoryk myśliwski mojego ojca.


Składany myśliwski nóż Gerlacha jest jedynym modelem tej firmy, który zbieram i mogę śmiało powiedzieć, że darzę go sentymentem. Z kilku powodów.
Po pierwsze właśnie ten model był jedynym nożem, pomijając noże do tapet o inne okazyjnie używane, który znalazł na stałe miejsce w skrzynce narzędziowej mojego ojca. Traktowany był przez niego jak każde inne narzędzie - z szacunkiem, ale bez estymy, był po prostu używany. Ojciec mój nie był fanem noży, interesowała go dawna broń biała i palna (rekonstruował zresztą własnoręcznie tego rodzaju broń) natomiast noże traktował jak każde inne narzędzie. W każdym razie mój pierwszy myśliwski Gerlach, rocznik 82' był nożem mojego ojca.


Ciężko jest mi powiedzieć jak to się stało, że nóż ten znalazł się w kręgu moim zainteresowań, przez lata po prostu sobie leżał, niespecjalnie mnie interesując. Pewnego dnia oglądając go uznałem nagle, nie potrafiąc podać powodu, że jest całkiem fajny (pomijając wykończenie rzecz jasna). Z czasem zaczął mi się podobać bardziej, a stąd już tylko krok do zbierania.
Zacząłem poszukiwać tych noży, przyglądać się im i porównywać. W pewnym momencie całkiem subiektywnie uznałem, z czym można się oczywiście nie zgodzić, że to wyjątkowy nóż w ofercie Gerlacha, jeden z niewielu produkcyjnych modeli, który wyróżniał się nawet na tle noży zagranicznych. Czy pozytywnie, np. pod względem jakości wykonania i użytkowości? Hmm... można by polemizować, natomiast z pewnością wyróżniał się kształtem, a to już było coś, co zwracało na niego uwagę.

Do rzeczy jednak.



Wojskowy nóż saperski Gerlach. Pierwsza generacja wzorowana na niemieckim nożu Mercator.


Protoplastą serii składanych noży myśliwskich Gerlach był wojskowy nóż saperski tej samej firmy.
Pierwszy ze składanych noży saperskich Gerlacha opracowano w latach sześćdziesiątych na podstawie niemieckiego Mercatora K55K, wprowadzając jednak kilka zmian (firma miała zresztą doświadczenie w ich produkcji sięgające jeszcze czasów przedwojennych), niemniej jednak był to nóż łudząco podobny do pierwowzoru, na pierwszy rzut oka odróżniała go tylko wielkość (saperski jest większy) oraz okładziny, które w polskim nożu wykonano z tekstolitu. Rękojeść spajało 5 nitów, centrycznie umieszczony nit w tylnej części rękojeści utrzymywał niewielkie uszko przeznaczone do zamocowania linki. Noże te wytwarzano jeszcze na początku lat siedemdziesiątych, najmłodszy, który widziałem nosił sygnaturę rocznika 1971.
Ten model oznaczano wybijaną na ricasso nazwą GERLACH obok której umieszczano skrócony rok produkcji, pod tą inskrypcją mniejszą czcionką nabijano napis "nierdzewne".



Wojskowy nóż saperski. Druga generacja.


W 1972 roku wdrożono do produkcji model, który najbardziej nas interesuje, czyli składany nóż saperski w nowej wersji.
Dokonano w nim znacznych modyfikacji w porównaniu do noża z lat sześćdziesiątych, tworząc praktycznie całkowicie nowe narzędzie, które z poprzednikiem łączyło głównie przeznaczenie, podstawowe założenie konstrukcyjne (jedna głownia, dwie okładziny umieszczone na linersach i blokada typu backlock) oraz materiał, z którego go wykonano (tekstolit).

Przede wszystkim zmieniono kształt rękojeści; znacznie rozbudowano część przednią przez którą przechodzi nit stanowiący oś obrotu głowni, zmodyfikowano kształt blokady przesuwając dźwignię ze środka na koniec rękojeści, zakończenie tej części dźwigni blokady wyniesiono ponad grzbiet rękojeści tworząc element popularnie nazywany "płetwą". Dźwignia blokady zintegrowana była w tym modelu ze sprężyną.
Przeniesiono też uszko, do którego można było zamocować linkę ze środka na górną krawędź tylnej części rękojeści. W starszych wersjach noży uszko jest mniejsze, w nowszych dwukrotnie większe (w moim nożu z 1973 roku zamocowano małe uszko, natomiast w egzemplarzu z roku 1975 uszko jest już wyraźnie większe). Rękojeść spojona była czterema nitami.
Modyfikacji uległ też kształt samej głowni z lekko opadającej na taką, w której oś sztychu umieszczona była bardziej centrycznie.
Sprężyna w tej wersji "saperskiego" zapierała się na tekstolitowej wstawce umieszczonej pomiędzy linersami w tylnej części rękojeści, na wysokości uszka. Teoretycznie pomysł, by oprzeć metalowy, pracujący element na podstawie wykonanej z tworzywa sztucznego nie powinien się sprawdzić, ale widziałem naprawdę niewiele egzemplarzy pochodzących z tego okresu, w których ta część noża uległa zniszczeniu.



Wojskowy nóż saperski NK 308. Trzecia generacja. Noże te wchodziły w skład zestawu minierskiego ZM-63M.


Noże te sygnowano podobnie jak w poprzedniej wersji, nazwą firmy GERLACH z umieszczoną obok datą produkcji oraz napisem "nierdzewne" wybitym pod nimi. Co ciekawe, nie jest to regułą ponieważ widziałem również egzemplarz noża saperskiego tej generacji z wybitą sygnaturą SYRACUSE KNIFE CO, co teoretycznie oznaczałoby, że i one, obok innych scyzoryków Gerlacha przeznaczone były na eksport do USA. 

To właśnie na bazie tego modelu wyprodukowano pierwsze wersje cywilne noża stanowiącego przedmiot naszego zainteresowania.
  
Co ciekawe, noże saperskie tej generacji produkowane były bardzo krótko, bo zaledwie 7 lat (1972-1978) - spotkałem się z opinią, że ich użytkownicy byli z nich niezbyt zadowoleni ze względu na słabą jakość materiałów i niezbyt wygodną w użytkowaniu konstrukcję (co wcale nie jest niebezpodstawnym zarzutem, o czym napiszę szerzej przy omawianiu wersji cywilnej). W każdym razie, nie roztrząsając w tej chwili faktycznych powodów wycofania tej wersji noża saperskiego, z pewnością w 1976 roku opracowano, lub wprowadzono do produkcji kolejną generację noży saperskich (według Z. Gwoździa).

Ja zapewne zauważyliście, we wcześniejszym akapicie napisałem, że noże tej generacji produkowano do roku 1978, a w kolejnym zdaniu podałem rok 1976. To tylko pozorna niezgodność.




II i III generacja noży saperskich z wybitym na ricasso rokiem produkcji. Odpowiednio: 1978 i 1979 r. Zdjęcia niestety bardzo słabej jakości, ale otrzymałem potwierdzenie tego faktu od właściciela noży.


Zwróćcie uwagę na to, że powołałem się na pana Zbigniewa Gwoździa, co jest bardzo istotne w tym przypadku - otóż wspomniany autor w swojej książce pt. "Noże Wojska Polskiego" (wyd. II) podał rok 1976 jako ten, w którym wprowadzono do produkcji kolejną, trzecią generację noży myśliwskich, podpierając się przy tym dodatkowo twardym dowodem w postaci fabrycznego rysunku konstrukcyjnego noża NK 308 opracowanego przez J. Kwietnia i datowanego właśnie na rok 1976.
Teoretycznie więc taki argument powinien uciąć wszelkie dywagacje na temat zakończenia produkcji drugiej wersji i rozpoczęcia produkcji wersji trzeciej noża saperskiego, ale...

Widziałem noże saperskie II generacji z wybitym na ricasso rokiem 1978 i nie był to przypadek jednostkowy, natomiast najstarszy nóż saperski III generacji miał na głowni wybitą sygnaturę z rokiem 1979. Podobnie rzecz się ma jeśli idzie o scyzoryki myśliwskie oparte na tych konstrukcjach.
Oznacza to, że z pewnością jeszcze w roku 1978 produkowano noże saperskie z "płetwą", ale już w latach kolejnych wyłącznie narzędzia oparte na zmodernizowanej konstrukcji. Przyjąć więc możemy, że chociaż faktycznie w 1976 roku opracowano zmiany, to nowe noże wprowadzono do produkcji z, mniej więcej, trzyletnim opóźnieniem.


Wojskowy nóż saperski NK 308 z okładzinami z tworzywa sztucznego. Wchodził on w skład zestawu miniersko-ropoznawczego ZMR-89. Ta wersja dostępna była również na rynku cywilnym.


W kolejnej, trzeciej już wersji wprowadzono niezmieniające radykalnie konstrukcji, ale jednak istotne zmiany, które miały duży wpływ na wygodę użytkowania oraz trwałość noża. Zlikwidowano "płetwę" wyrównując grzbiet rękojeści, podcięto zamiast tego w tym miejscu okładzinę umożliwiając naciśnięcie dźwigni i odblokowanie klingi.

Ponadto w nowym modelu zrezygnowano z tekstolitowej wstawki, na której zapierała się wcześniej zintegrowana z dźwignią blokady sprężyna, na rzecz odrębnej sprężyny o kształcie przypominającym włąśnie połączenie sprężyny i wstawki. Dźwignia blokady i sprężyna stanowiły w tym nożu dwa oddzielne elementy.
Okładziny rękojeści wykonano, podobnie jak w modelach wcześniejszych z tekstolitu.
Całość konstrukcji rękojeści utrzymywało 5 nitów, na jednym z nich, dodatkowym, zamocowano uszko na linkę, przesunięte względem poprzedniej wersji noża o około 6 milimetrów bliżej głowni (w linii prostej).

Modyfikacje te spowodowały, że nóż stał się znacznie wygodniejszy w użytkowaniu (przestała przeszkadzać wystająca "płetwa") oraz zdecydowanie trwalszy dzięki wymianie tekstolitu na metal. To, moim zdaniem, najbardziej udana wersja
Noże te sygnowano GERLACH z umieszczonym obok skróconym rokiem produkcji i wybitym pod nazwą firmy oznaczeniem stali w języku angielskim STAINLESS, stosowano również inny sposób oznaczeń gdzie na ricasso umieszczano w trzech rzędach koronę, napis GERLACH oraz STAINLESS. 
Autorem modyfikacji, która nastąpiła w roku 1976 był J. Kwiecień, a nowy nóż nosił fabryczne oznaczenie NK-308.



NK 308C


Najmłodszym oznaczonym datą nożem z tej serii (który widziałem) był "saperski" z 1998 roku. Nie jestem w stanie powiedzieć, czy to był ostatni rok produkcji składanych noży saperskich z tekstolitowymi okładzinami, czy może wytwarzano je jeszcze przed kilka lat, ale wydaje się prawdopodobne, że zakończono ich produkcję właśnie pod koniec XX wieku - chociaż z drugiej strony...
Bardzo możliwe jest również to, że produkcję zakończono dopiero w roku 2010, kiedy to linie produkcyjne scyzoryków odsprzedano firmie "Pol-mag" z Końskich. Wskazuje na to fakt, że noże te do dzisiaj produkowane są przez "Pol-mag" w praktycznie niezmienionej formie (główna różnica tkwi w rodzaju tekstolitu i sposobie wykończenia) oraz to, że w niektórych z pierwszych modeli montowano jeszcze głownie sygnowane puncą Gerlacha.

W latach dziewięćdziesiątych (możliwe, że nawet do 2010 roku) Gerlach wytwarzał jeszcze noże saperskie z okładzinami z tworzywa sztucznego w kolorze czarnym i czerwonym, o oznaczeniu firmowym NK 308 (czarny) i NK 308 C (czerwony) - szerzej omówię je w dalszej części tego opracowania.
Obecnie, o czym już wspomniałem, noże saperskie Gerlacha z okładzinami z tekstolitu produkuje "Pol-mag".



U góry zdjęcia współczesny nóż saperski produkowany przez firmę "Pol-mag" sygnowany "MADE IN POLAND", u dołu nóż wyprodukowany przez "Pol-mag", ale z głownią Gerlacha, oznaczoną sygnaturą GERLACH STAINLESS. Przypuszczam, że wraz z wykupieniem przez "Pol-mag" linii produkcyjnych Gerlacha, firma kupiła również niewykorzystane półfabrykaty i niezamontowane jeszcze części magazynowe, których użyto w dalszej produkcji aż do czasu całkowitego wyczerpania tych zasobów.


Wydaje się, że najpierw opracowywano wersje wojskowe noży saperskich, lub ich modyfikacje, a dopiero po nich wersje cywilne (wnioskować to można po pierwszeństwie produkcji wojskowej przed cywilną za czasów PRL), jednak modyfikacje te musiały przebiegać błyskawicznie, praktycznie w tych samych latach ponieważ równocześnie z tym, jak zmieniały się noże wojskowe, zmianie ulegały również ich wersje cywilne (oparte na tej samej konstrukcji).
Być może jednak decyzja o wdrożeniu do produkcji obu wersji, wojskowej i cywilnej była jednoczesna, tego nie wiem, a to również wielce prawdopodobna teoria, na którą zresztą wiele wskazuje.



Pierwsza, druga i trzecia generacja saperskich noży Gerlach.


Wojskowe wersje były znane ze swej wytrzymałości i chwalone przez użytkowników ze względu na swą wszechstronność, oczywiście uwzględniwszy zastrzeżenia względem noży z lat siedemdziesiątych.



Utworzony: czwartek, 03 listopada 2016 10:58 | Poprawiony: sobota, 25 lutego 2017 10:25
Scyzoryk myśliwski Gerlach - Strona 2
Drukuj
 
Ocena użytkowników: / 27
SłabyŚwietny 
Projekt i realizacja: na6.eu

Pliki cookies! Ta strona używa plików cookies aby lepiej spełniała Twoje oczekiwania oraz do prowadzenia statystyk odwiedzin.
Można zablokować zapisywanie plików cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej szczegółów o plikach cookies tutaj -> wszystkoociasteczkach.pl.
OK, rozumiem!